Halka arz nedir? Halka arza ilişkin 40 Soru-Cevap

1-Halka Arz Nedir ?

En temel tanımıyla Halka Açılmanın tanımı şirketlerin başta finansman sağlamak amacıyla; genelde şirketin kontrol gücü hakim ortaklarda (halka açan) kalarak belli bir oranda hissesini halk arz etmesidir. Mevcut kanunlarda ortak sayısı 250 yi aşan tüm şirketler halka açık sayılmakta ve bu şirketler halka açık şirketlerin uyması zorunlu olan kanunlara (başta Sermaye Piyasası Kanunu –SPKn olmak üzere) uyum göstermesi zorundadır.

Ülkemizde yaklaşık 600 civarı halka açık şirket vardır. Bunların yaklaşık 320 tanesi Borsada işlem görmektedir. Diğer 300 firma ise ortak sayısı 250’yi geçmesi nedeniyle halka açık şirket sayılmaktadır. Sitemizin soru cevap kısmında “halka arz” ile kastedilen BORSA’DA HALKA ARZ’dır.

2- Borsada Halka Arz Nedir ?

Borsada Halka Arz; Spk’nın ve İmkb’nin Halka Arz için sahip olunması gereken özelliklere sahip şirketlerin senetlerinin belli bir oranda ve fiyatta borsada satılmasıdır.

3-Ülkemizde Halka Arzın Tarihçesi hakkında bilgi verir misiniz ?

Ülkemizde Halka Arz borsanın kurulmasıyla birlikte 80’li yılların ikinci yarısından itibaren artmaya başlamıştır. Geçen 20 yılda yaklaşık 400 şirket halka açılmış ancak bunların yaklaşık 80 tanesinin çeşitli nedenlerle (şirket birleşmeleri; iflas, batan bankalar ve bunların halka açık iştirakleri, Uzan Grubu şirketleri vb ) borsadan çıkarılmış ve günümüzde (2006) yaklaşık 320 şirket borsada işlem görmektedir.

4-Ülkemizde Halka Arzlar kanalıyla ne kadar kaynak reel sektöre aktarıldı ?

Haziran 2006 itibarıyla Borsanın kuruluşundan bugüne geçen 17 yıllık süreçte Halka Arz yöntemiyle Şirketlere ve şirket ortaklarına yaklaşık 15 milyar dolar kaynak aktarılmıştır. İkincil Piyasa Halka arzları ile aynı dönemde sağlanan kaynak ise yaklaşık 5 milyar dolardır. Halka açılan şirketlerin yaptıkları bedelli sermaye artırımı ile sağladıkları kaynağın ise 20 milyar dolar civarında olduğu tahmin edilmektedir.

civarındadır fakat Şirketlerin ortalama halka açıklık oranının %25 olduğunu düşünürsek 20 milyar dolarlık bedelli sermaye artırımının 5 milyar dolarının halka açık ortaklardan sağlandığını görürüz. Özetlemek gerekirse borsanın faaliyetine başlamasından bugüne kadar Halka açılma, İkincil Piyasa Halka Arzı ve Bedelli sermaye artırımı ile şirketlere aktarılan kaynak toplam 25 milyar dolardır.

5- Kaç Çeşit Halka Arz Yöntemi Vardır ?

3 çeşit Halka Arz Yöntemi vardır.

a) Sermaye Artımı ile yapılan halka arz,

b) Ortak Satışı ile yapılan halka arz,

c) Her ikisinin birlikte yapıldığı halka arz

6- Sermaye Artırımı ile Yapılan halka arz nedir ?

Mevcut ortakların rüçhan haklarının kısıtlanarak sermaye artışı ile yapılan halka arzdır. Bu yöntemde halka arzdan sağlanan gelirin tamamı şirkete gitmektedir. Yatırımcılar açısından Genelde tercih edilen halka arz modelidir.

7- Ortak satışı ile yapılan Halka Arz nedir ?

Bu yöntemde halka arzdan elde edilen gelirin tamamı şirket ortaklarına gitmektedir. Genelde Özelleştirme İdaresinin portföyündeki hisse senetlerinin satışında, doyuma ulaşmış şirketlerin halka arzında; yada finansal ortak olarak uluslarası fonların ortak olduğu şirketlerin halka arzında uygulanır.

8- Her ikisinin birlikte yapıldığı Halka Arz nedir ?

Bu halka arzlarda Halka Arz’dan elde edilen gelir payları oranında şirket ortaklarına ve şirkete gitmektedir.

9- Halka arzın şirketlere sağladığı faydalar nelerdir ?

a.Finansman İmkanı (Ortaklar ve Şirket için)

b.Likidite

c.İkincil halka arz imkanı ve diğer finansal araçlardan yararlanma

d.Kurumsallaşma

e.Yurtiçi ve Yurtdışı yaygın tanınma

f.Kredibilitenin artması

10- Finansman İmkanı (Ortaklar ve Şirket için) nedir ?

Halka Arz özünde şirketin belli bir bölümünün küçük ortaklara satılması ve karşılığında kaynak sağlanması olduğu için halka arzın sağlayacağı en büyük avantaj sağlanan maliyetsiz kaynağın (bir başka değişle paranın) sağlayacağı tüm avantajlara sahiptir.

Bunların başlıcaları, Özellikle proje finansmanı; işletme sermayesi ihtiyacı; kredi faiz yükünden kurtulma, nakit hammadde ve ürün alımı, finansal enstrümanlarda değerlendirme gibi bir çok avantaj sayılabilir.

11- Halka Arzın Likidite avantajı nedir ?

Halka arz edilen hisse senetlerinin borsada istenilen zamanda, gerçek arz ve talebe göre oluşan fiyatlardan, şeffaflık içerisinde alınıp satılmasını sağlayarak hisse senetlerine ikidite kazandırılmakta, mevcut ortaklara önemli bir imkan sağlanmaktadır. (bu cümle http://www.imkb.gov.tr alınmıştır.) Şirket ortakları istedikleri zaman hisse senetlerinin bir kısmını direkt borsada veya yabancı fonlara satabilirler. İstedikleri zaman da hisse

12- İkincil halka arz imkanı ve diğer finansal araçlardan yararlanma ?

Şirketler sadece ilk halka arz ile değil, daha sonra, hisse senetleri işlem görmekte iken büyük Yatırım vb. benzeri ihtiyaçları nedeniyle kaynak gereksinimlerini mevcut ortaklarının rüçhan haklarını kısıtlamak suretiyle veya ortak satışı ile gerçekleştirebilecekleri "İkincil Halka Arz"lar ile karşılamak suretiyle yeniden bir finansman imkanı yaratabilirler. Ülkemizde ikincil halka arzlar genelde kamu şirketlerinde yapılmaktadır. Hatta Mayıs-2006’da Türk Hava Yolları Üçüncül halka arzını gerçekleştirmiştir.

Gelişmekte olan ülkelerdeki sermaye birikiminin yetersizliği ülkelerin ekonomik gelişim sürecini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çerçevede şirketler büyümek, gelişmek, yatırım yapmak ve globalleşen dünyada rekabet edebilmek için gerekli olan sermayeyi bulmakta zorlanmaktadırlar. Sermaye piyasalarında halka açılan şirketler bir çok diğer finansal enstrümanı da ihraç edebilmekte ve kaynak sağlayabilmektedirler

13- Kurumsallaşma ?

Bilindiği üzere ülkemizde faaliyette bulunan şirketlerin karakteristik özelliği aile şirketi hüviyetine sahip olmalarıdır. Bu durum şirketin ömrünün genel olarak kurucusu olan ya da yönetimde söz sahibi olan aile bireylerinin ömürleri ile sınırlı olmasını beraberinde getirebilmektedir.

Şirketlerin hisse senetlerini halka arz etmesi ve menkul kıymet borsalarında işlem görmeye başlamaları SPK ve İMKB nin incelemelerini içeren bir süreç dahilinde gerçekleşmektedir. Ayrıca şirketler işlem görmeye başlamalarından sonra mali tablolarını belirli dönemlerde bağımsız denetim kuruluşlarına denetlettirmekte, ortaklarını ve kamuyu düzenli olarak bilgilendirmekte, SPK ve İMKB'nin sürekli denetimine tabi olmaktadırlar.

Bu çerçevede halka açılmak ve hisse senetlerinin menkul kıymet borsasında işlem görmesini sağlamak ile şirketler, sermaye piyasasının denetim mekanizmaları sayesinde kurumsallaşma süreçlerini hızlandırmakta ve modern yönetim tekniklerine daha kısa sürede kavuşabilmektedirler. Bu bölüm www.imkb.gov.tr’den alınmıştır.

14- Yurtiçi ve Yurtdışı Yaygın tanınma ?

Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler hakkındaki çeşitli bilgiler, Borsa nın şeffaflık ve kamuyu aydınlatma işlevi çerçevesinde yurtiçi ve yurtdışı yatırımcılara veri yayın kuruluşları, basın ve yayın kuruluşları ile diğer görsel yayın kuruluşları vasıtası ile sürekli olarak ulaştırılmaktadır.

Bu bilgi dağıtımı şirketlerin ve şirket ürünlerinin hem yurtiçinde hem de yurtdışında tanınmalarına yardımcı olmaktadır. Yaygın tanınmanın sağladığı avantaj çerçevesinde gerek yurtiçi ve gerekse yurtdışında yerleşik bulunan ve aynı sektörde faaliyette bulunan şirketlerle işbirliğine gidebilme, ortak girişim oluşturma ve benzeri konularda çalışmaların yapılabilmesi imkanı doğabilmektedir. Bu bölüm www.imkb.gov.tr’den alınmıştır.

Özellikle nihai tüketiciye ürün satan firmalar için halka arzın en önemli yararı finansmandan sonra tanıtım’dır.

15- Kurum Kredilibitesinin Artması

Halka açılan şirketlerin halka açılma kritirlerinin sağlamış olması ve bu kriterlerin uluslar arası standartlarda olması, yine halka açılan şirketlerin halka açılmadan önce hem Bağımsız Denetimden geçmesi, hem düzenleyici kurumlarca incelenmesi halka açıldıktan sonra 3 ayda bir bilançosunun açıklanması ve yayınlanması başta finans kurumları olmak üzere şirkete kredibilite kazandırmaktadır. Bir başka açıdan bakıldığında ise hali hazırda 150,000 şirketin olduğu ülkemizde halka açık şirket sayısı sadece 320’dir.

16- Halka Açılma Kriterleri (Yasal Kriterler) ?

Özellikle İmkb II. Ulusal Pazarın devreye girmesiyle (II. Ulusal Pazarın, I. Ulusal Pazardan işleyiş, kaynak sağlama fonksiyonu vb herhangi bir farkı yoktur) birlikte ülkemizde halka açılmak çok kolaylaşmıştır. Yasal kriterler yok denecek kadar azdır.

Buna rağmen küçük halka arzların reklam bütçelerinin olmayışı nedeniyle, genelde büyük halka arzlar bilinmekte ve duyulmakta bunda ülkemizde özellikle belli büyüklüğün altında firmalarda halka arzın sadece büyük şirketlere ait bir finans kaynağı olduğu düşüncesini oluşturmaktadır.

2005 ve 2006’ın ilk 6 ayında olmak toplam üzere büyük ve küçük 100’ün üzerinde firmayla yaptığımız görüşmelerde bu yanılgıya defalarca şahit olduk. Elbette yabancı yatırımcıya yönelik yapılan halka arzların likitidasyon açısından belli büyüklükte olması gerekiyor ama bilinmesi gerekir ki ülkemizde küçük halka arzların sayısı büyük halka arzlardan daha fazladır.

Halka arzların bu durumuna örnek göstermemiz gerekirse;

2004’de en küçük halka arz 2,7 mn $, en büyük halka arz 172 milyon $’dır (66 kat) 2005’de en küçük halka arz 1 mn $, en büyük halka arz 1.269 milyon $’dır (1269 kat)

Halka açılma kriterleri İmkb (I. Ulusal ve II. Ulusal) ve Spk açısından şu şekildedir.

17- Halka Açılma Kriterleri (Yasal Kriterler)- (SPK, İMKB I.ULUSAL KRİTERLER)

- A.Ş. şirket olmalı, (Ltd ise önce Anonim şirkete dönüşmesi sağlanmalıdır.) (SPK Kriteri)

- Ortaklık sermayesinin tamamının ödenmiş olmalıdır, (SPK)

- Kuruluşundan itibaren 3 yıl geçmiş olması gereklidir. (Halka açıklık oranı >%25 ise 2 yıl) (İMKB)

- Son 2 yıl arda arda vergiden önce kar etmiş olmalıdır. (Halka açıklık oranı >%25 ise son 1 yıl kar elde etmiş olması yeterlidir. (İMKB)

- Hisse senetlerinde rehin veya teminata verilmek suretiyle devir veya tedavülünü kısıtlayıcı ve senet sahibinin haklarını kullanmasına engel teşkil edici kayıtların olmaması gerekmektedir. (SPK)

- Son 3 yıl ve ilgili ara dönem dahil olmak üzere mali tablolarının bağımsız denetimden geçmiş olması, (İMKB)

- Esas sözleşmenin Borsa’da işlem görecek menkul kıymetlerin devir ve tedavülünü kısıtlayıcı veya senet sahibinin haklarını kullanmasına engel olacak kayıtlar içermemekte olması, (İMKB)

- Borsa yönetimince geçerli kabul edilebilecek durumlar dışındaki nedenlerle son 1 yıl içinde üretimine 3 aydan fazla ara vermemiş olması, tasfiye veya konkordato istenmemiş olması ve Borsa'ca belirlenen diğer benzeri durumların yaşanmamış olması, (İMKB)

- Menkul kıymetlerin, piyasadaki mevcut ve muhtemel tedavül hacmi bakımından Borsa yönetimince önceden belirlenecek kriterlere uygun olması, (İMKB)

- Kuruluş ve faaliyet bakımından hukuki durumu ile hisse senetlerinin hukuki durumunun tabi oldukları mevzuata uygun olduğunun belgelenmesi şarttır. (İMKB)

18- Halka Açılma Kriterleri (Yasal Kriterler)- (İMKB II.ULUSAL KRİTERLER)

- İkinci Ulusal Pazar’da işlem görecek hisse senetlerini belirleme yetkisi İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetim Kurulu'na aittir.

- İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Kotasyon Yönetmeliği'nin 13.'üncü maddesinde belirtilen şartları (İmkb I. Ulusal Pazar şartları) taşımayan şirketler ile Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOBİ) hisse senetleri İkinci Ulusal Pazar’da işlem görebilirler.

- Hisse senetlerinin tedavülünü engelleyici bir husus bulunmamak kaydıyla, şirketin mali ve hukuki durumu, faaliyetleri, hisse senetlerinin tedavül hacmi gözönüne alınır.

19- Halka Açılma Kriterleri (Piyasa Kriterleri )- (Yasal Olmayan Kriterler)

Bu kriterler yasal zorunluluk değildir ancak halka arzın başarılı olması için aracı kurumların ve yatırımcıların ilgi göstereceği, borsa performansının başarılı olabileceği bir halka arz olabilmesi CFK & Partners tarafından mevcut piyasa koşulları göz önüne alınarak oluşturulmuş asgari kriterlerdir.

1. Karlı bir şirket olması, (Asgari %5 net kar marjı olmalı veya potansiyeli taşımalı)

2. Güçlü Özsermaye, (Asg. aktif topl. %35’i kadar olmalı veya halka arz geliri ile asgari bu orana ulaşmalı )

3. Yükselen (Uptrend) sektörlerde yer almak,

4. Kabul edilebilir ciro (İmkb’de mevcut şirketlerin cirosu 5 milyon dolardan 10 milyar dolar arasında değişmektedir.)

Halka arzdan elde edeceği kaynağı

5. Yeni yatırımlarda kullanmak veya

6. Kapasite arttırımında kullanmak veya

7. Finansman yapısını düzelterek daha karlı hale gelmek

8. Halka Arzın güçlü bir senaryosu olması gerekmektedir.

9. Şirketin, yöneticilerin ve ortaklarının kurumsal kültüre sahip olması.

21- Halka Arz Süreci nasıldır ve kadar bir süreyi kapsar ?

Halka arz süreci başlıca 5 aşamadan oluşur ?

- Halka arza ön hazırlık

- Spk’ya ana sözleşme değişikliği başvurusu

- İmkb’ya halka arz başvurusu

- Spk’ya halka arz başvurusu

- Satış öncesi ve satış süreci

Halka arza ön hazırlık süreci her firmaya göre değişmektedir. Bu sürecin dışındaki 4 süreç, şirketin durumuna, halka arz sürecindeki diğer halka arzların yoğunluğuna, piyasaların uygunluğuna bağlı olarak 3-6 ay sürmektedir.

22- Halka arza ön hazırlık süreci nedir ve ne kadar sürer ?

Halka arza ön hazırlık süreci öncelikle şirketin halka arz stratejisinin oluşturulması ile başlar. Strateji oluşturulmasına takiben şirket için en uygun zamanla; piyasalar için en uygun zamanı çakıştıracak bir model oluşturulur. Halka arza ön hazırlık süreci başta şirketin halka arz stratejisi olmak üzere; şirketin finansal yapısı, iştirak yapısı, yatırım projeleri, şirketin kurumsallık düzeyi vb bir çok etkene bağlı olarak 3 ay ila 3 yıl arasında bir süreyi kapsayabilir.

23- Spk’ya Ana Sözleşme Değişikliği Başvurusu nedir ve ne kadar sürer ?

Hisse senetlerini halka arz etmek ve Borsa da işlem görmesini sağlamak için karar alan Şirket, Esas sözleşmesinde sermaye piyasası mevzuatı açısından gerekli değişiklikleri yapmak için madde tadil tasarılarını SPK'ya sunar. Şirket esas sözleşmesinde hisse senetlerinin devir ve tedavülünü kısıtlayıcı, ortakların haklarını kullanmalarını engelleyici hükümler söz konusu ise bu hükümlerin esas sözleşmeden arındırılması, ayrıca esas sözleşmenin diğer hükümlerinin sermaye piyasası mevzuatına paralel hale getirilmesi gerekmektedir.

Şirket Yönetim kurulu esas sözleşmenin Kurul düzenlemelerine ve Sermaye Piyasası Kanununun amaç ve ilkelerine uygun hale getirilmesi için gerekli değişiklikleri ve sermaye maddesinin değişikliğini içeren madde tadil tasarılarını hazırlayarak, Kurula başvurur ve esas sözleşme değişikliği için Kurul onayını alır. Bu işlemin ardından Kurul onayı ile başvurulan Sanayi ve Ticaret Bakanlığından madde değişikliği için izin alınır. Bu bölüm www.imkb.gov.tr ve www.spk.gov.tr ’den alınmıştır. Bu süreç ortalama 1 ila 2 ay sürer

24- İmkb’ya halka arz başvurusu hakkında bilgi verir misiniz ?

Şirket, Borsa tarafından istenilen bilgi ve belgeler ile, hisse senetlerinin halka arz edilmesinden sonra Borsa’nın ilgili pazarında işlem görebilmesi için Borsa’ya başvuruda bulunur. Başvuru Şirket tarafından yapılabileceği gibi yetkili aracı kurum tarafından da yapılabilir.

Şirket'in halka arz ve Borsa'da işlem görme başvurusundaki eksik bilgi ve belgeler tamamlandıktan sonra, Şirket merkez ve üretim tesisleri Borsa uzmanlarınca ziyaret edilerek yerinde incelemelerde bulunulmaktadır. İşlem görme başvurusunda bulunan şirketin türüne göre (sanayi şirketi, hizmet şirketi, sigorta şirketleri, banka vb.) gerçekleştirilen incelemeler arasında çeşitli farklılıklar olsa da temelde aşağıda yer alan hususlar üzerinde durulmaktadır.

A- Kalitatif İncelemeler

Şirket'in kalitatif değerleri genel olarak aşağıdaki başlıklar altında incelenmektedir.

i- Hammadde Temini,

ii- Üretim Prosesi,

iii- Üretim Tesisleri,

iv- İç ve Dış Satışlar,

v- Süregelen ve Proje Halindeki Yatırımlar,

vi- Yönetim ve Çalışanların Durumu,

vii- Grup Şirketleri İle İlişkiler,

viii- İştirak ve bağlı ortaklıklar,

ix- Hukuki Sorunlar,

x- Lisans, Know-how vb. anlaşmalar,

xi- Sahip olunan markalar.

B- Kantitatif İncelemeler

Şirket'in finansal durumunun anlaşılması amacına yönelik olarak mali tabloları üzerinde durulmaktadır. Bu incelemelerde, Şirket'in bağımsız denetimden geçmiş mali tablo ve dipnotları incelenmekte, gerekli görülen kalemlerin incelenmesi için mizan ve muavin defterler üzerinde çalışılmakta, finansal durumunun tespiti için statik ve dinamik mali analizin yanısıra önemli rasyoların analizi yapılmaktadır. Bu bölüm www.imkb.gov.tr’den alınmıştır.

25- Spk’ya Spk’ya halka arz başvurusu ve süreci nasıldır ?

Şirket hisse senetlerinin kayda alınması talebiyle Sermaye Piyasası Kurulu'na başvurur. 30 günlük inceleme süresinin içinde başvurular Kurul'ca sonuçlandırılır. Bu sürenin hesaplanmasında Kurul'ca istenen ek bilgilerin Kurul'a gönderilmesi için geçen süre dikkate alınmaz.

İnceleme sırasında Borsa'ya, izahname ve sirkülere yazılmak üzere, Şirket'in hisse senetlerinin Borsa'da hangi pazarda işlem göreceği hususunda görüş sorulur. İzahname ve sirkülerde Borsa görüşü hakkında bilgi yer alacağından hisse senetlerinin kayda alınması için Borsa görüşü beklenir.

Kurul, başvuruları izahname ve sirkülerlerin, ortaklık ve halka arz olunacak hisse senetlerine ilişkin mevzuatta öngörülen bilgileri içerip içermediğini dikkate alarak, kamunun aydınlatılması çerçevesinde inceler ve uygun görülen hisse senetleri Kurul kaydına alınır. İncelemeler sonucunda açıklamaların yeterli olmadığı ve gerçeği dürüst biçimde yansıtmayarak halkın istismarına yol açacağı sonucuna varılırsa, gerekçe gösterilerek, başvuru konusu hisse senetlerinin Kurul kaydına alınmasından imtina edilebilir. Bu bölüm www.spk.gov.tr’den alınmıştır.

26-Satış öncesi ve satış süreci

Bu süreç; Konsorsiyum Oluşturulması, Analist Toplantısı, Pazarlama Çalışmaları, Road Showlar, Reklam ve İlan Çalışmaları, Halka Arz Kokteyli ve nihai olarak halka arzın fiilen gerçekleştirilmesini kapsar.

27- Fiili Halka Arz kaç şekilde yapılır ?

Ülkemizde fiili halka arz 2 ayrı şekilde yapılmaktadır. Bunlar, Talep Toplama (Borsa Dışında Satış) ve Borsada Satış (sektörde tahtadan satış olarak isimlendirilmektedir)

28- Talep Toplama Yöntemi

Bu yöntemde Yatırımcılar Konsorsiyum Oluşturan aracı kurumlardan herhangi birisine başvurarak halka arz katılır. Ülkemizde genel olarak Talep Toplama Yönteminde Sabit Fiyatla Talep Toplama (belirlenmiş tek bir fiyat üzerinden talep toplama) ile Fiyat Aralığı Yoluyla Talep Toplama (hisse senetlerinin taban fiyatı ile tavan fiyatı %20'yi geçmeyecek bir marj oluşturulur. Talepler tavan fiyatından toplanır. Nihai fiyatın tavan fiyatın altında olması durumunda aradaki halka arz sonuçlandıktan sonra yatırımcıya iade edilir.

29- Borsada Satış

Şirketler bu yöntemde hisse senetlerini Borsa dışında değil, benzer şekilde Borsa'da birincil piyasada da halka arz edebilirler. Bu yöntemde sirkülerde belirtilen günlerde İmkb Birincil Piyasa saat 11:00-12:00 arasında hisse senetleri halka arz edilir. Yatırımcılar herhangi bir aracı kurumdan bu halka arza katılabilirler. Bu halka arzda genelde konsorsiyum oluşturulmaz ancak istenmesi durumunda halka arzın bakiye yüklenimi birden fazla kurum tarafından yapılabilir.

30-Halka Arzın Maliyeti

Halka arzın başlıca maliyeti Halka Arz diğer finansman yöntemlerine göre en düşük maliyetli finansman kaynağıdır. Halka Arzın başlıca maliyet kalemleri;

- Aracı Kurumlara ödenecek Bakiye Yüklenim, Satış, Liderlik vb. komisyonlar;

- Reklam Giderleri

- Due Diligence ve Diğer Danışmanlık Ücretleri

- Spk ve İmkb’ye ödenen Kayda Alma, Kotasyon, Günlük Bülten ilanı vb. giderler.

- Merkezi Kayıt Kuruluş Aidatları

- Bağımsız Denetim Ücreti

- Sirkülerin Basın İlan Giderleri

- okteyl, Road Show, Matbaa vb Giderlerden oluşmaktadır.

Halka Arzın büyüklüğüne; underwrite tutarına, reklam bütçesine göre değişmekle birlikte; toplam halka arz giderlerinin Halka Arz’dan elde edilen gelirlere oranı ülkemizde %5 ile %15 arasında değişmektedir. 100 milyon doların üzerindeki halka arzlarda bu oran %5 lerde iken 10 milyon doların altındaki halka arzlarda %10 un üzerine çıkmaktadır.

Ülkemizde genel olarak halka arz giderlerinin %75’i Aracı Kurumlara ödenen komisyonlar ile reklam bütçesinden oluşmaktadır.

Halka arzdan sağlanacak kaynağın geri dönüşü geri dönüşünün olmayacak olması ve bu kaynağın uzun yıllar kullanılacak olması düşünüldüğünde halka arzın maliyeti diğer finansman kaynaklarına göre 0’a yakındır. Örneğin 5 yıllık bir proje finansmanın banka kredisi ile sağlanması durumun her yıl faiz ödenirken; aynı finansmanın halka arzla sağlanması durumunda 5 yıl için sadece 1 kez %5-%15 arası bir maliyet söz konusu olacaktır.

31-Halka Arzın Maliyeti zamansal dağılımı ?

Halka arzın maliyetinin en az %90’ı halka arzın gerçekleşmesi durumunda ödenecektir. Bu yüzden gerek şirketin kendisi vazgeçmesi, gerek piyasa koşullarında olumsuz durumların olması durumunda şirketler toplam halka arz maliyetinin %10’u kadar (Bağımsız Denetim vb) maliyeti üstleneceklerdir. Bir başka ifade ile halka arzın herhangi bir nedenle gerçekleşmemesi durumunda bunun şirkete maliyeti beklenen halka arz tutarının %0,5’i-%1’i civarında olacaktır.

Yine halka arz maliyetinin %90’ının halka arz esnasında ortaya çıkacak olması ve halka arz geliri sağlandıktan sonra ödenecek olması nedeniyle halka arzı düşünen şirketlerden halka arz öncesi herhangi bir kaynak çıkışı olmayacaktır.

32-Ek satış Nedir ?

Halka arzda talep toplama yönteminin kullanılması durumunda toplanan kesin talebin satışa sunulan hisse senedi miktarından fazla olması halinde fazla talebin karşılanması amacıyla azami miktarı daha önce belirlenen ve izahname de kamuya duyurulan payların dağıtıma tabi tutulacak toplam hisse senedi miktarına ilave edilmesine ek satış denilmektedir.

Ek satışa konu toplam hisse senetleri, ek satış öncesi halka arz edilen hisse senedi miktarının %15'ini aşamaz.

Ek satış hakkının kullanılmak istenmesi halinde talep toplama süresinin bitimini izleyen iki iş günü içerisinde ek satışa konu hisse senetlerinin kayda alınması talebiyle Kurula başvurulması ve söz konusu hisse senetlerinin halka arz edilecek hisse senetleri ile aynı hakları taşıması zorunludur.

Ek satışa konu hisse senetleri, ortaklar tarafından satılabileceği gibi, halka arza aracılık eden aracı kurumlardan biri tarafından ortaklardan ödünç alınarak ödünç alımlı satış yoluyla da satılabilir. Bu bölüm www.spk.gov.tr’den alınmıştır.

33- Ödünç Alımlı Ek Satış

Ek satışa konu hisse senetlerinin halka arza aracılık edecek aracı kurumlardan biri tarafından ödünç alımla satılacak olması halinde, aracı kurumla ortaklar arasında imzalanacak ödünç sözleşmesi çerçevesinde, hisse senetleri satışı gerçekleştiren aracı kurum tarafından mevcut ortaklardan ödünç alınarak tasarruf sahiplerine teslim edilir.

34- Halka Arz Sonrası Fiyat İstikrarını Sağlayıcı İşlemler

Halka arz talep toplama yönteminin kullanılması durumunda, hisse senetleri Borsada işlem görmeye başladıktan sonra, halka arza ilişkin izahnamede gerekli açıklamaların yapılmış olması koşuluyla, halka arza aracılık eden ve izahnamede belirtilen aracı kurum tarafından fiyat istikrarını sağlamak amacıyla alımda bulunulabilir.

Halka arz sonrası fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler ilgili hisse senedinin Borsada işlem görmeye başladığı tarihten itibaren en çok otuz gün süreyle gerçekleştirilebilir.

Fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlerde halka arz fiyatının üzerinde emir verilemez. Belirlenen işlem süresi içerisinde, işlem fiyatı halka arz fiyatının altına düştüğünde, halka arza aracılık eden ve izahnamede belirtilen aracı kurum tarafından alımda bulunulabilir. Söz konusu işlemlerde uygulanacak emir ve fiyat kuralları Borsa düzenlemeleriyle belirlenir.

Ek satış hakkının ödünç alımlı satış suretiyle gerçekleştirilmesi halinde fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler ile ödünç alımlı satışın aynı aracı kurum tarafından gerçekleştirilmesi zorunludur. Bu bölüm www.spk.gov.tr’den alınmıştır.

35- Fiyat İstikararını Sağlayıcı İşlemlerde Bilgi Verme Yükümlülüğü

Fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlere ilişkin sürenin sona ermesini takip eden iş günü, işlemi gerçekleştiren aracı kurum tarafından Borsaya bildirilir. Ancak, aracı kurum; fiyat istikrarı sağlayıcı işlemleri izahnamede öngörülen işlem süresi tamamlanmadan sona erdirmeyi kararlaştırırsa, bu durumu, gerekli belgeler ve gerekçesiyle birlikte aynı iş günü Kurula ve Borsaya bildirir. Borsa, belirleyeceği yöntemle söz konusu bilgileri kamuya duyurur.

Aracı kurum, fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler çerçevesinde satın aldığı hisse senetlerinin satışında piyasanın olağan işleyişinin etkilenmemesi için azami özen ve dikkati gösterir ve fiyat istikrarını sağlayıcı işlemler çerçevesinde satın aldığı hisse senetlerini izahnamede ilan edilen istikrar sağlayıcı işlemlere ilişkin süre boyunca halka arz fiyatının altında bir bedelle satamaz.

Fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlere ilişkin kayıtların tümü işlemleri gerçekleştiren aracı kurum tarafından tutulur ve işlemlerin sona ermesinden itibaren en az beş yıl süreyle hisse senetlerini halka arz eden ortağın incelemesine açık bırakılır.

Halka arz sonrasında fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlerin Kurul Tebliğinde belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülmesinden işlemi gerçekleştiren aracı kurum sorumludur. Bu bölüm www.spk.gov.tr’den alınmıştır.

36- Fiyat İstikrarı ve Ödünç Alımlı Satışı Kullanabilecek Aracı Kurumlara İlişkin Esasla

Tebliğ uyarınca fiyat istikrarını sağlayıcı işlemleri gerçekleştirebilecek aracı kurumlara ilişkin şartlar Kurul tarafından belirlenecektir. Anılan şartlar Kurul tarafından, belirlenerek, 26.01.2004-30.01.2004 tarih ve 2004/5 sayılı Haftalık Bülten ile kamuya duyurulmuş olup, Tebliğin 21 ve 21/A maddeleri uyarınca halka arzlar sırasında ek satış hakkı kapsamında ödünç alımlı satış ve fiyat istikrarını sağlayıcı işlemlerde bulunacak halka arza aracılık yetki belgesine sahip aracı kurumlardan;

1) Halka arz faaliyetine başlanmasından önceki son 3 ay boyunca sermaye yeterliliği yükümlülüklerini yerine getirmiş olanların fiyat istikrarı sağlayıcı işlemlerde bulunmaksızın sadece ödünç alımlı satış işlemlerinde bulunabilmelerine,

2) Asgari özsermayesi, tüm yetki belgelerine sahip olunması durumunda bulundurulması gereken asgari özsermaye tutarının en az 3 katı, sermaye yeterliliği tabanı ve likidite oranı olması gerekenin en az %20 fazlası olan ve bu kıstasları halka arz faaliyetine başlanmasından önceki son 3 ay sonu itibariyle hazırlanmış olan sermaye yeterliliği tablolarında sağlamış olanların sözkonusu işlemlerde kullanılacak kaynağa ilişkin olarak Kurul'a bilgi vermesi ve izahname ile sirkülerde bu işlemlerin özkaynaklarla mı yoksa yabancı kaynaklarla mı yapılacağını açıklaması kaydıyla, ödünç alımlı satış ve fiyat istikrarı sağlayıcı işlemlerde bulunabilmelerine,

3) Ödünç alımlı satış ve/veya fiyat istikrarı sağlayıcı işlemlerde bulunacak olanların bu faaliyetlerde bulunulan süre boyunca sermaye yeterliliği tablolarını günlük olarak Kurul'a göndermelerine,karar verilmiştir. Bu bölüm www.spk.gov.tr ’den alınmıştır.